AI po e shtrenjton memorien e botës Ekonomi & Teknologji • Analizë AI po e shtrenjton memorien e botës Çfarë po ndod…
AI po e shtrenjton memorien e botës Ekonomi & Teknologji • Analizë AI po e shtrenjton memorien e botës Çfarë po ndodh me RAM-in dhe pse krizë mund të na prekë të gjithëve Interesi im për këtë temë nuk nisi nga tregu i gjysmëpërçuesve dhe as nga një analizë mbi kompanitë teknologjike. Nisi nga një projekt konkret që po zhvillojmë në Petani Law & Tax, së bashku me UPWeb Services. Prej disa kohësh po punojmë për LISA - Legal Intelligent Software Assistance, një sistem inteligjent juridik të brends…
Çfarë po ndodh me RAM-in dhe pse krizë mund të na prekë të gjithëve
Interesi im për këtë temë nuk nisi nga tregu i gjysmëpërçuesve dhe as nga një analizë mbi kompanitë teknologjike. Nisi nga një projekt konkret që po zhvillojmë në Petani Law & Tax, së bashku me UPWeb Services.
Prej disa kohësh po punojmë për LISA - Legal Intelligent Software Assistance, një sistem inteligjent juridik të brendshëm, të ndërtuar mbi dokumentacionin dhe njohuritë tona.
LISA nuk është konceptuar thjesht si një ndërfaqe që i drejton pyetje një sistemi të jashtëm të Inteligjencës Artificiale. Ideja është të ndërtojmë një sistem që punon mbi bazën tonë të njohurive: dosje dhe dokumente pune, vendime gjykatash, legjislacion, kode dhe materiale juridike të mbledhura dhe strukturuara ndër vite.
Synimi është që ky informacion të mos qëndrojë më vetëm si një arkiv dokumentesh, por të mund të kërkohet, lidhet dhe analizohet nga sistemi, duke u kthyer gradualisht në një bazë aktive njohurish juridike.
Pikërisht kur kaluam nga koncepti te projektimi konkret i infrastrukturës, së bashku me ekipin e UPWeb Services filluam të llogarisnim kapacitetin e serverëve, memorien dhe kostot që do të kërkonte sistemi.
Dhe aty hasa në diçka që nuk e kisha parashikuar: çmimin e RAM-it.
Në fillim mendova se ishte thjesht një rritje e përkohshme e çmimeve të hardware-it. Por kur fillova ta kërkoja më tej, kuptova se pas çmimit të RAM-it fshihej një fenomen shumë më i madh: gara globale për infrastrukturën që po kërkon Inteligjenca Artificiale.
Dhe shifrat janë domethënëse.
Në tetor të vitit 2025, një kit standard 32 GB DDR5 RAM për një kompjuter personal mund të blihej për rreth 100 - 200 dollarë. Sot, më pak se një vit më vonë, i njëjti kapacitet nis rreth 350 dollarë, kur gjendet në stok. Nuk është një gabim në çmim.
Sipas indeksit të çmimeve të Tom's Hardware, tregu i DDR5 ka kaluar në disa raste në rritje trefishe dhe katërfishe të çmimeve.
Por RAM-i i kompjuterit tonë është vetëm pjesa e dukshme e një problemi shumë më të madh. Pas tij po zhvillohet një garë globale për një nga burimet më të rëndësishme të epokës së Inteligjencës Artificiale: MEMORIEN.
Nga +20% në +60% brenda një tremujori, HBM, Micron, SK hynix, Samsung, NVIDIA, Cloud, etj.
Nga nafta te memoria?
Shekulli XX u ndërtua mbi kontrollin e energjisë. Fillimi i shekullit XXI u ndërtua mbi kontrollin e të dhënave.
Epoka e Inteligjencës Artificiale mund të na tregojë se vetëm të kesh të dhëna nuk mjafton. Duhet të kesh edhe kapacitetin fizik për t'i përpunuar ato. Në këtë kuptim, memoria po shndërrohet gradualisht nga një komponent teknik në një burim strategjik të ekonomisë dixhitale.
Dhe këtu historia më kthen përsëri te LISA.
Kur nisëm këtë projekt në Petani Law & Tax së bashku me UPWeb Services, objektivi ishte juridik dhe teknologjik: si mund ta kthejmë dijen e akumuluar në vite pune, dokumente, legjislacion dhe praktikë gjyqësore në një sistem që mund ta përdorë dhe analizojë këtë njohuri në mënyrë inteligjente? Nuk mendonim se gjatë rrugës do të na duhej të analizonim edhe tregun botëror të memories.
Por pikërisht kjo është ndoshta një nga gjërat më interesante të revolucionit të AI.
Një projekt relativisht i vogël teknologjik në një studio ligjore në Shqipëri përfundon duke u ndikuar nga e njëjta garë globale për memorie ku marrin pjesë NVIDIA, Microsoft, Google, Amazon dhe kompanitë më të mëdha të teknologjisë në botë.
Një kit RAM që nga 100 - 200 dollarë shkon drejt 350 dollarëve mund të duket si një problem i vogël i tregut të kompjuterëve. Por pas atij çmimi fshihet diçka shumë më e madhe: një garë për fabrikat, energjinë, GPU-të dhe memorien që nevojitet për të ndërtuar Inteligjencën Artificiale.
Dhe ndoshta kjo është mënyra më e thjeshtë për ta kuptuar:
- Cloud-i mund të duket virtual.
- Inteligjenca Artificiale mund të duket virtuale.
- Por të dyja varen nga burime krejtësisht fizike.
Dhe burimet fizike, kur kërkesa tejkalon ofertën, kanë një zakon shumë të vjetër: bëhen të shtrenjta.
LISA - Legal Intelligent Software Assistance
Një projekt i Petani Law & Tax, i zhvilluar në bashkëpunim me UPWeb Services. (upwebservices.com)