Avokati përballë akuzës në reformën e procedurës penale: Çfarë fiton mbrojtja dhe ku duhet përmirësuar projektligji E Dr…
Avokati përballë akuzës në reformën e procedurës penale: Çfarë fiton mbrojtja dhe ku duhet përmirësuar projektligji E Drejta Penale Avokati përballë akuzës në reformën e procedurës penale Çfarë fiton mbrojtja dhe ku duhet përmirësuar projektligji Projektligji për ndryshimet në Kodin e Procedurës Penale përmban masa që mund ta forcojnë ndjeshëm mbrojtjen dhe ta bëjnë prokurorin më të kontrollueshëm në ushtrimin e kompetencave. E mbështes këtë drejtim. Megjithatë, disa kufizime dhe përjashtime kë…
Çfarë fiton mbrojtja dhe ku duhet përmirësuar projektligji
Projektligji për ndryshimet në Kodin e Procedurës Penale përmban masa që mund ta forcojnë ndjeshëm mbrojtjen dhe ta bëjnë prokurorin më të kontrollueshëm në ushtrimin e kompetencave. E mbështes këtë drejtim. Megjithatë, disa kufizime dhe përjashtime kërkojnë korrigjim, që të drejtat e shpallura të funksionojnë në praktikë.
Debati na prek drejtpërdrejt si avokatë dhe ka pasoja për çdo qytetar që përballet me një hetim penal. Njohja me provat, konsultimi konfidencial dhe mundësia për të kundërshtuar akuzën përcaktojnë nëse mbrojtja mund ta kryejë realisht detyrën e saj.
Nisma është në konsultim publik, me afat të shpallur deri më 28 tetor 2026. Rregullat e analizuara më poshtë janë propozime. Referencat ndaj neneve tregojnë formulimin e propozuar të Kodit, përveç rasteve kur përmendet shprehimisht ligji në fuqi.
Barazia procedurale dhe pavarësia e avokatit
Pavarësia e avokatit dhe detyrimet e institucioneve ndaj kërkesave të tij të ligjshme njihen tashmë nga ligji nr. 55/2018, veçanërisht nenet 11 dhe 12. Edhe Kodi aktual parashikon të drejtën e mbrojtjes, komunikimin privat dhe paraqitjen e provave. Reforma ndërhyn mbi mënyrën e ushtrimit dhe mbrojtjes së këtyre të drejtave.
Prokurori ruan drejtimin e hetimit dhe ushtrimin e ndjekjes penale. Barazia e armëve kërkon që avokati të ketë mundësi efektive për të njohur materialin, për të përgatitur kundërshtimet dhe për t’u dëgjuar nga një gjykatë e paanshme. Funksionet mbeten të ndryshme, ndërsa pretendimet e secilës palë duhet t’i nënshtrohen shqyrtimit real.
Qëndrimet forca-përçmuese marrin rëndësi juridike kur shoqërohen me pengimin e mbrojtjes. Refuzimi i pajustifikuar i dokumenteve ose pengimi i konsultimit me klientin duhet të mund të kundërshtohen shpejt dhe të kenë pasoja sipas ligjit.
Aksesi në prova e bën mbrojtjen më efektive
Shtesat në nenin 24 e detyrojnë prokurorin t’i vërë të pandehurit në dispozicion provat dhe aktet që disponon në momentin e njoftimit të akuzës dhe ta njoftojë menjëherë për provat e marra më pas. Për provat mbi të cilat mbështetet masa e sigurimit parashikohet akses edhe për personin nën hetim ose mbrojtësin e tij.
Neni 327 propozon kopje pa pagesë në përfundim të hetimeve dhe zgjatjen nga 10 në 20 ditë të afatit për paraqitjen e mbrojtjes. Mosvënia në dispozicion e dosjes lidhet me pavlefshmërinë absolute të kërkesës për dërgimin e çështjes në gjyq. Kjo pasojë prek rregullshmërinë e kërkesës dhe nuk barazohet vetvetiu me pafajësi.
Problemi mbetet te personi që ende nuk ka marrë formalisht cilësinë e të pandehurit. Për të ruhet regjimi i sekretit, me kërkesë të arsyetuar për akte të caktuara dhe kontroll gjyqësor. Ndalimi i një kërkese të re për të njëjtin objekt brenda tre muajve është tepër i ngurtë kur dalin rrethana të reja.
Duhet garantuar shprehimisht që materialet thelbësore për kundërshtimin e një mase ose veprimi të jenë të arritshme pavarësisht emërtimit procedural të personit. Përndryshe, vonesa në formalizimin e statusit mund të vonojë edhe mbrojtjen.
Avokati gjatë marrjes në pyetje
Shtesa në nenin 34/a parashikon praninë e detyrueshme të mbrojtësit gjatë marrjes në pyetje. Neni 38 përcakton të drejtën e tij për të ndërhyrë për heshtjen, konfidencialitetin, qartësimin e pyetjeve dhe kundërshtimin e metodave që ndikojnë mbi vullnetin e personit.
Këto garanci kanë vlerë praktike. Megjithatë, formulimi që lejon ndërhyrjen pa ndërprerë ose pezulluar pyetjen duhet rishikuar. Kur klienti kërkon këshillim privat ose pyetja zhvillohet në kundërshtim me ligjin, avokati duhet të ketë një mjet efektiv për të kërkuar ndërprerjen e menjëhershme dhe dokumentimin e kundërshtimit.
Neni 37 synon të pengojë marrjen e deklarimeve pa garancitë e të dyshuarit kur, që në fillim, ekzistonte një dyshim specifik dhe individual ndaj personit. Regjistrimi audioviziv i pyetjeve, me përjashtime të kufizuara dhe të dokumentuara, do t’i ndihmonte gjykatën të verifikonte si është marrë deklarimi. Zbatimi kërkon pajisje, ruajtje të sigurt dhe akses praktik në regjistrime.
Hetimet e mbrojtjes zgjerojnë rolin e avokatit
Nenet e reja 277/a dhe 315/a e vijues krijojnë një regjim të posaçëm për hetimet e mbrojtjes. Avokati mund të mbledhë deklarata dhe të dhëna, të angazhojë konsulentë teknikë, të kërkojë dokumente dhe të dokumentojë vende ose sende sipas procedurave të përcaktuara. Në rastet e parashikuara mund t’ia paraqesë materialin drejtpërdrejt gjyqtarit.
Kjo e ul varësinë nga vendimi i prokurorit për të ndjekur një pistë shfajësuese. Mbrojtja merr më shumë përgjegjësi për kërkimin e materialit të dobishëm, duke respektuar vullnetin dhe të drejtat e personave që kontakton. Kompetencat për veprime shtrënguese mbeten të rregulluara veçmas.
Por neni 315/c e drejton përsëri mbrojtjen te prokurori kur administrata refuzon dokumentacionin. Një rrugë e drejtpërdrejtë dhe e shpejtë përpara gjykatës do ta bënte këtë të drejtë më të besueshme.
Duhet zgjidhur edhe financimi. Ekspertët, regjistrimet dhe formalitetet e dokumentimit kushtojnë. Ndihma juridike e garantuar nga shteti duhet të mbulojë veprimet e nevojshme të hetimit të mbrojtjes. Në të kundërt, klientët me më pak të ardhura do t’i përdorin më pak këto mundësi.
Provat digjitale dhe pasojat e shkeljes së ligjit
Kreu i ri me nenet 152/a deri në 152/dh kërkon, si rregull, autorizim gjyqësor për aksesin në të dhënat private të ruajtura në pajisje elektronike. Parashikohen kufizimi i objektit të kërkimit, dokumentimi i veprimeve, mbrojtja e informacionit të privilegjuar dhe kontrolli gjyqësor i zbatimit.
Kjo ka rëndësi të drejtpërdrejtë për komunikimet avokat - klient. Duhet parashikuar një mekanizëm që t’i identifikojë dhe izolojë materialet e mbrojtura përpara shqyrtimit nga hetuesit. Shkatërrimi i kopjes pasi përmbajtja është lexuar nuk e rikthen plotësisht konfidencialitetin.
Autorizimi paraprak nuk është absolut. Projektligji lejon përjashtime për situata të caktuara urgjence dhe për pëlqimin e informuar, të dhënë lirisht me shkrim. Pëlqimi kërkon vëmendje të posaçme kur personi është i privuar nga liria.
Një shqetësim tjetër janë përjashtimet e gjera nga papërdorshmëria në nenet 202/a, 208 dhe 287 për kategori provash materiale. Nëse përjashtimi mbulon pjesën kryesore të provave që synohet të merren me kontroll ose sekuestrim, garancia procedurale dobësohet. Ligji duhet të dallojë mbajtjen ose konfiskimin e një sendi të paligjshëm nga përdorimi i tij për të provuar fajësinë pas një shkeljeje procedurale.
Masat e sigurimit kërkojnë kontroll të pavarur
Nenet 228, 238 dhe 245 kërkojnë të dhëna konkrete, rreziqe aktuale dhe arsyetim të pavarur për masën e sigurimit. Refuzimi për të bërë deklarime ose mospranimi i akuzës nuk mund të shërbejnë si arsye për rrezikun ndaj provës.
Për arrestin në burg, gjykata duhet të shpjegojë pse masat e tjera, edhe të kombinuara, janë të pamjaftueshme dhe pse arresti në shtëpi është i papërshtatshëm. Avokati fiton kështu pika më të qarta kundërshtimi ndaj një vendimi të mbështetur në formula të përgjithshme.
Garancia pasurore zgjerohet si alternativë, por ka përjashtime dhe kërkon vlerësim individual të gjendjes financiare. Po kështu, detyrimi i prokurorit për informacion mujor mbi arrestin nuk duhet ngatërruar me një seancë gjyqësore automatike çdo muaj.
Duhet korrigjuar edhe një dobësim i mundshëm për kategoritë e mbrojtura për shkak të shtatzënisë, moshës ose shëndetit. Neni aktual 230 e lidh përjashtimin që lejon arrestin me shkaqe të veçanta dhe me një prag dënimi prej të paktën 10 vjetësh në maksimum. Formulimi i propozuar i nenit 238 nuk e ruan këtë kusht të dytë. Për këtë arsye, zgjerimi i disa garancive nuk e bën çdo ndryshim më të favorshëm.
Një shqyrtim më serioz përpara dërgimit në gjyq
Nenet 331 dhe 332/d/1 kërkojnë lidhje më të qartë midis elementeve të veprës penale dhe provave, si dhe vlerësim nëse ekziston një pritshmëri e arsyeshme për dënim. Gjykata duhet të marrë në konsideratë edhe materialin shfajësues dhe provat e mbrojtjes.
Për avokatin, kjo i jep më shumë peshë punës në seancën paraprake. Argumenti se mungon prova për një element të akuzës duhet të marrë përgjigje konkrete. Vlerësimi mbetet paraprak; fajësia përcaktohet sipas standardit dhe garancive të gjykimit.
Parashikimi për vlerën e provave të mbrojtjes duhet kuptuar si detyrim për t’i shqyrtuar pa paragjykim për burimin e tyre. Pesha e secilës provë varet nga besueshmëria dhe lidhja me faktin që kërkohet të provohet.
Kufizime që kërkojnë rishikim
Neni 103 synon të mbrojë privatësinë dhe prezumimin e pafajësisë, por vendos kufizime të gjera për publikimin dhe një regjim autorizimi gjyqësor për të tretët. Duhet ruajtur një hapësirë e qartë për informimin me interes publik dhe reagimin e ligjshëm të mbrojtjes, pa cenuar sekretin, viktimat ose të dhënat private.
Neni 329/c lejon që prokurori të revokojë në kushte të caktuara vendimin e vet të pushimit që nuk është ankimuar. Kontrolli gjyqësor i rihapjes dhe kërkesa për një bazë realisht të re janë të rëndësishme për sigurinë juridike të personit.
Avokati përfaqëson edhe viktimën. Zgjatja nga 15 në 45 ditë e afatit për vendimin e mosfillimit, në nenin 291, shton kohën e pritjes për një përgjigje të kundërshtueshme. Efekti i saj duhet vlerësuar edhe nga kjo perspektivë.
Mbeten edhe paqartësi teknike me pasoja të rëndësishme. Për shembull, formulimi i propozuar i nenit 263, pika 2, nuk e mbulon qartë krimin me dënim maksimal saktësisht 10 vjet. Afatet që lidhen me lirinë duhet të shkruhen pa boshllëqe.
Zbatimi do të përcaktojë vlerën e reformës
Qëndrimi im është mbështetja e projektligjit me përmirësime konkrete. Përparësi duhet t’i kenë aksesi efektiv në materialin e nevojshëm për mbrojtjen, konsultimi privat gjatë pyetjes, kontrolli i shpejtë gjyqësor dhe financimi i hetimeve për klientët që përfitojnë ndihmë juridike.
Përgjegjësia disiplinore mund të ndihmojë, por mbrojtjes i duhet edhe zgjidhje në kohë për çështjen konkrete. Një procedim disiplinor i mëvonshëm nuk e kompenson domosdoshmërisht humbjen e një mundësie për të kundërshtuar arrestin ose për të siguruar një provë.
Avokatia duhet ta përdorë konsultimin publik për të kërkuar formulime të zbatueshme dhe mjete reale kundër pengimit të profesionit. Rezultati duhet të shihet te dosja që merret në kohë, te kundërshtimi që dokumentohet dhe te vendimi që i përgjigjet mbrojtjes. Përmes tyre, qytetari mund ta kontrollojë më mirë ligjshmërinë e pushtetit që ushtrohet ndaj tij.
Burimet
- [1] Regjistri Elektronik për Njoftimet dhe Konsultimet Publike. Projektligji për ndryshimet në Kodin e Procedurës Penale, publikuar më 30 shtator 2026. Statusi dhe afati i konsultimit u kontrolluan më 1 tetor 2026.
- [2] Qendra e Botimeve Zyrtare. Kodi i Procedurës Penale, ligji nr. 7905, datë 21.3.1995, i ndryshuar. Teksti i përdorur për krahasimin me dispozitat në fuqi.
- [3] Ministria e Drejtësisë. Ligji nr. 55/2018 për profesionin e avokatit në Republikën e Shqipërisë, veçanërisht nenet 11 dhe 12.
Petani Law & Tax
Ky artikull ka karakter informues dhe nuk zëvendëson këshillimin juridik për një çështje konkrete.